Nobel ekonomi ödülü piyasa tasarımına

Yayınlandı: 15 Ekim 2012 / DÜNYADAN HABERLER, HABERLER

Amerikalı ekonomistler Alvin Roth ve Lloyd Shapley ekonomi dalında Nobel ödülüne layık bulundu.
İsveç’teki Nobel Komitesi iki iktisatçının 1 milyon 200 bin dolarlık ödülü, piyasaların en iyi nasıl işleyeceğini inceleyen tasarımları dolayısıyla aldıklarını açıkladı.
İki iktisatçının yaptığı çalışmalar “istikrarlı tahsisat ve piyasa tasarımı pratiği teorisi” başlığıyla biliniyor.
Profesör Alvin Roth, Harvard Üniversitesi’nde öğretim üyesi. Lloyd Shapley ise Los Angeles’teki California Üniversitesi’nde onursal Profesör.
Shapley iki piyasada iki ilgili tarafı eşleştirmenin farklı yollarını incelemek ve karşılaştırabilmek için “işbirliğine dayalı oyun teorisi”ni kullandı.
Shapley ve çalışma arkadaşı David Gale, 1962’de bir teori geliştirerek etik ve yasal bakımdan karmaşık konularda (örneğin ABD’de devlet okullarına öğrenci alımında) piyasada arz-talep uyumu konusuna eğildi.
Bu tür konularda piyasaları belirleyen tek etken olarak fiyata bakıldığında, ekonomistlerin “piyasa başarısızlığı” olarak tanımladığı durum ortaya çıkıyor.
Amerikalı ekonomistler işte bu durumun engellenmesi, yani her iki taraf için de en uygun sonucu verecek “istikrarlı eşleştirme”nin yapılabilmesi için Gale-Shapley algoritmasını yazdı.
Bunu yaparken de rasyonel bireylerin nasıl olup da işbirliğini tercih ettiği sorusuna cevap arayan oyun teorisinden faydalandı.

Doktor arz-talebi

1980’lerin başlarında Alvin Roth yeni mezun doktorlar için piyasanın nasıl oluştuğunu ve istikrarlı eşleştirmenin gerçek hayatta nasıl işlediğini inceledi.
1940’larda doktor açığı ABD’de önemli bir sorundu ve hastaneleri giderek daha genç stajyer doktorlar almaya itiyordu; yani doktorların becerilerinin kanıtı olacak diplomalarını almasından çok önce yapılan bir eşleşme sözkonusuydu.
Tıp öğrencileri ile doktor açığı olan hastaneler arasında daha iyi eşleştirme yapmak amacıyla bir sistem oluşturuldu.
1984’te yayınladığı makalesinde Roth bu denkleştirme kurumunun kullandığı algoritmayı inceleyerek bunun Gale-Shapley algoritmasına çok benzediğini ve gerçek durumlara uygulanabildiğini gösterdi.
Shapley ile ödülü paylaşmaktan mutluluk duyduğunu belirten Roth, “Lloyd Shapley’in ödülü kazanmasına kesin gözüyle bakılıyordu; kazanmasaydı büyük bir hata olurdu.” dedi.
Ödül komitesi, “İki araştırmacının birbirinden bağımsız çalışmalarına rağmen, Shapley’in temel teorisi ile Roth’un gözlemsel araştırma, deney ve pratik tasarımları, serpilmekte olan bir araştırma sahası açmış ve bir çok piyasanın performasını geliştirmiştir.” dedi.
Alfred Nobel’in 1895 tarihli vasiyetnamesinde ödül dağıtılacak alanlardan biri olarak adı geçmeyen ekonomi ödülü 1969’dan bu yana veriliyor.
O tarihten bu yana verilen 43 ödülün büyük bir bölümünü Amerikalı ekonomistler aldı.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s